Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesi’nde Sivas

Divrigi Ulu CamiEvliya Çelebi ünlü yapıtı Seyahatname’sinde Sivas’a Kahramanmaraş ve Elbistan üzerinden geliyor.
Sivas il merkezine önce Gürün, Darende ve Ulaş’tan sonra Kızılırmak üzerindeki on sekiz gözlü Zagzag Köprüsü’nden (Eğriköprü) geçerek geliyor.
Evliya Çelebi Seyahatname’de Sivas’ın geçmişi hakkında şu bilgileri veriyor: “Hazreti Zekeriya zamanındaki Maraş, Kayseri Cimcime, Maraş’ı kurmuştur. Bunun diğer kardeşi de Sivas’ı kurmuştur. Bazı tarihler bunu Şah Kiyomers’in kurduğunu yazarlar. Bazıları ise Dahhak Mari’nin olduğunu söylerler. Kiyomers Sivas’a medfundur. Bunun zamanında Sivas’ta ekilmedik toprak kalmamış! Ta Kızılırmak kenarına kadar şenlendirmiş. Sonra nice hükümdarların eline geçip, sonunda Bağdad halifesi Harun Reşid zamanında Seyid cafer Gazi yardımı ile İslamların eline geçmiştir. Sonra Danişmendoğullarından Nikhisar fatihi Sultan Melik Gazi, Selçukluların yardımı ile tekrar almıştır. Onlardan sonra da Osmanlılar, Yıldırım Bayezid zamanında, Türkmeler elinden almış ise de, Timur’un ilerlemesinde ilk defa önüne Sivas gelmiştir. Halkı ve binlerce çocuk boyunlarına Kur’an takarak Timur’u karşılamaya çıkmışlarsa da, demir yürekli nursuz adam bunları ayaklar altında perişan etmiştir…” (s. 155)

Sivas’ın iki kalesinin bulunduğunu, bunların birbirine bir ok atımlık uzaklıkta olduğunu belirten Evliya Çelebi kentte kırk mahallenin bulunduğunu yazıyor. Kırk mahalleden bir Ermeni (Kayseri Kapısı mahallesi) bir de Rum mahallesinin olduğunu yazıyor. Yapıtta belirtilen kırk mahalleden ünlü olanlardan birkaçı şunlardır: Kaleardı, Hacı Zahid, Ağadeğirmeni, Ulucamii, Pulurtepe, Baldırpazarı, Meydan, Oğlançavuş, Örtülüpınar, Köhnecivan…
Evliya Çelebi Seyahatnamesi’nde Sivas’ın hanlarından (Kapan hanı, Hasanpaşa hanı Nalbantlar hanı, Taşhan, İbrahimefendi hanı), hamamlarından (Taşhan hamamı, Meydan hamamı, Hasanpaşa hamamı, Medrese, Paşakale hamamı), çeşmelerinden ( Evliya Çelibi kırk beş çeşmeden söz ediyor. Sivas il merkezindeki kırkbeş çeşmeden birkaçı şunlardır:Kale çeşmesi, Kuyumcular Bedestanı çeşmesi, Medrese çeşmesi…), tekke ve dervişlerden (Seyahatname Sivas’ta on bir tekke olduğunu yazıyor. Bunlardan birkaçı şunlardır: Arapcızade Efendi Tekksei, Sivasi Efendi Tekkesi, Abdülvehap Gazi Tekkesi…), medreselerden (E. Çelebi görkemli Kızıl Medrese’den övgüyle söz ediyor.), camilerinden (Ulu Camii, Musaefendi Camii, Koca Hasanpaşa Camii, Kilise Camii, Yukarıkale camii, Aşağıkale Camii…) söz ediyor.
Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesi’nde Sivas adlı yazımızı sınırlı tuttuk. Yorum yapmadık, başka kaynaklarla karşılaştırma yoluna gitmedik. Elbette anlatılanlar buradakilerden ibaret değil.

Mustafa ASLAN

Evliya Çelebi, Seyahatname, . Basım: Üçdal Yayıncılık, cilt 3-4 İstanbul, 1980

 

Sizin İçin Seçtiklerimiz

1 Comment

Comments are closed.