Sadık Hidayet ve Hayyam’ın Teraneleri

Sadık Hidayet ve Hayyam'ın Teraneleri

Modern İran öykücülüğünün kurucularından Sâdık Hidâyet’i, Türkçede Kör Baykuş’la tanıdık.
Türkçe çevrisi Behçet Necatigil tarafından yapılan Kör Baykuş, yayımlandığı 1937 yılında tüm dünyada büyük ilgi gördü ve şaşkınlıkla karşılandı. Kafka, Zweig, Mauppasant, Çehov, Poe, Rilke ve Dostoyevski okurları Kör Baykuş’ta kendilerine hitap eden edebi tadı buldular. Sadık Hidayet, kimileri tarafından İran’ın Kafka’sı olarak gösterilse de o, Modern İran Edebiyatı’nın özgün ve öncü kalemidir. 1903 yılında Tahran’da soylu bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelmiş; umutsuzluklar, acı ve yalnızlıklarla dolu bir hayata 1951 yılında kendi eliyle son vermiştir.  Sadık Hidayet’ten geriye üst düzey on beş eser kalmıştır.

Sadık Hidayet’in usta kaleminden çıkan Hayyam’ın Terâneleri’nin Farsça ilk baskısı 1934 yılında Tahran’da yapıldı. Orjinal adı Terânehâ-yi Heyyâm olan eser, Mehmet Kanar tarafından Türkçeye kazandırıldı.

Ömer Hayyam

Sadık Hidayet, Hayyam’ın Teraneleri adlı yapıtın ‘Giriş’ bölümünde; İnsanlık tarihinin en önemli bilim insanlarından, filozof ve şairi Ömer Hayyam’ın şair kişiliğini ve şiirlerini irdeliyor. Hayyam’ın teraneleri ve rubaileri ile ilgili kısa örnekler veriyor. Hayyam’ın şairlik yönünün başka kitaplarda yer alması, gerçek Hayyam’la ilgisi olmayan uydurma belgelerin varlığından söz ediyor. Aynı bölümde Hayyam’ın felsefi dünyası ve şiiri ile ilgisi olmayan rubailer örneklendiriliyor… Hidayet’e göre Hayyam’ın ölümünden sonra rubaileri istismar edilmiş, dinsizlik ve gümrahlık damgası vurulmuş, söz konusu rubailer taklitçileri ve düşmanları tarafından derlenmiştir.

Filozof Hayyam

Sadık Hidayet, Ömer Hayyam’a büyük sevgi ve sempati besleyen bir yazar olarak onu hem felsefi hem de bilim insanı yönüyle çok iyi tahlil ediyor. Hayyam’ın kısa ve özlü şiirlerinin evrenselliğine, bu eserlerin her daim güncel kalacağına vurgu yapıyor. Hayyam’ın şiirlerindeki büyük duyarlılık ve tekniği göstermesi açısından kitapta geçen şu paragraf oldukça önemli:

“Hayyam’ın her düşüncesini tek tek büyük şairlerde ve filozoflarda bulmak mümkündür. Ancak bunların hiçbirini Hayyam ’la mukayese etmek mümkün değildir. Hayyam, üslubunda çok ilerdedir onlardan. Ondaki sağlam yapı onu her şeyden çok Lukretius, Epikür, Goethe, Shakespeare ve Schopenhauer ’le başbaşa giden büyük bir filozof ve şair olarak karşımıza çıkarır. “

Şair Hayyam

Ömer Hayyam’ın şiirleri o kadar derin ve sadedir ki bilgin ve şair kişiliğinin özgüveniyle su gibi akan rubailer, teraneler yazmıştır. Hidayet’e göre Hayyam’ın şiiri hem biçim hem de içerik olarak Fars Edebiyatını önemli ölçüde etkilemiştir.

Kitabın bu bölümünde Hayyam’dan doğrudan etkilenen büyük şairler ve onların yazdıkları dörtlüklerden de örneklere yer veriliyor. Oldukça akıcı bir üslupla yazılan bu bölümde, ayrıntılı bir Hayyam şiiri değerlendirmesi okuyucuyu bekliyor.

Hayyam’ın Terâneleri

Ömer Hayyam’ın felsefi yönü ve şiirini,  Sadık Hidayet’in sağlam bilgilere ve üstün tahlillere dayanan titiz çalışmasını okumak büyük bir şans.

Şahbender Korkmaz


Hayyam’ın Terâneleri, Sâdık Hidâyet, Farsça aslından çeviren: Mehmet Kanar, Yapı Kredi Yayınları,
1. baskı: İstanbul, Temmuz 1999 – 8. baskı: İstanbul, Ağustos 2014

Sizin İçin Seçtiklerimiz

Yazar Hakkında: Sombahar

%d blogcu bunu beğendi: